¤kÊgdÊ]p vs rhkÊ]Ê¢

FlhyÊ ,awÊif #oçyÊ nraÊj fsMaÊT g§TfSfÊF mgÊghyÊ Rthu¤akhd ¤y MaÊtf MaÊTfSkÊ NkwÊnfhsÊsgÊglÊld. ¤kÊgdÊ]pfspdÊ mwpthwÊwyÊ kpfÊf eljÊijfsÊ mtwÊwpwÊF fhykÊ gwÊwp §lÊlkpLkÊ jdÊik $l ,UgÊgjid nts¤gÊgLjʧAsÊs Ngh§YkÊ ,eÊeljÊijfsÊ FwpjÊj g§TfsÊ nråtop fijjÊjdÊik nfhzÊlit.

gupNrhjidádÊ 22 MtJ khjjʧyÊ thN~h 34 iriffis gadÊgLjÊj fwÊWålÊlhsÊ. ,tÊthaÊåyÊ mtsJ kdpj MaÊthsHfsÊ jqÊfspilNaahd jftyÊ gupkhwÊwqÊfisAkÊ irifnkhop %yNk eljʧdH. mtHfsJ xçvOgÊgyÊ vJTNk ¤kÊgdÊ]p xçjʧwDfÊF mgÊghçyÊyhjjhfNt ,UeÊjJ. ,tÊthaÊådÊ åisT åafÊfjÊjfÊfjhf ,UeÊjJ. fzÊzhbáyÊ njupeÊj jdÊ ßkÊgjÊij ahH vd NflÊlTldÊ thN~h 'ehdÊ thN~h' vd irif nkhopáyÊ mspjÊj g§yÊ mwpåayÊ kwÊWkÊ jjÊJt tuyhwÊwpyÊ 'ehdÊ ¤eʧfÊ¢NwdÊ vdNt ,UfÊ¢NwdÊ' vDkÊ thrfjʧwÊF vtÊåjjʧYkÊ Fiwahj k§gÊGilaJ. N[dÊ FlhyÊ thN~hit NeupyÊ ghHfÊfåyÊiy vdpYkÊ mtsJ xs¤gÊg§T ehlhfÊfis fzÊl NghJ mtsÊ nraÊj xU jtwÊwpdÊ ,awÊifia RlÊbfÊfhlÊL¢whH "xU %lÊiláçUeÊJ vLfÊfgÊglÊl gy nghUlÊfis milahskÊ fzÊL njupåfÊFkÊ gupNrhjidáyÊ thN~h gy nghUlÊfis rupahf milahskÊ fzÊlhsÊ. ßdÊdH xU jtW nraÊjhsÊ. xU 'ßu~Ê' fhlÊlgÊglÊl NghJ mjid '¥gÊG' vd irif %ykÊ njupåjÊjhsÊ." Flhiy nghWjÊjtiu 'NgrgÊ gáYkÊ ¤W FoeÊij nrUgÊGfÊFkÊ ~_TfÊFkÊ åjʧahrkÊ njupahJ FogÊGtJ NghdÊwnjhU ,jÊjtW' ¤kÊgdÊ]pádÊ nkhop mwpjyÊ kdpj nkhop mwpjçid xjʧUgÊgjwÊfhd tYthd ep&gzkÊ. fhHyÊrhfdÊ thN~h gy rkaqÊfspyÊ MfÊféHt fwÊgidAldÊ thN~h cUthfÊ¢a thHjÊijfspyÊ ¤y khDljʧwÊF kpfgÊ nghJthd ,yfÊfz KiwfNshL mikeÊjij RlÊbfÊfhlÊL¢whH(c.kÊ thjÊJ : 'ePHgwit' ePHKyhkÊ gokÊ : 'FbfÊFkÊ gokÊ' MuQÊR gokÊ : 'MuQÊR epw MgÊßsÊ') thN~hådÊ tsHgÊG mdÊid MaÊTrÊrhiyia ålÊL nrdÊw NghJ thN~h mtsÊ nrdÊw §iria ntwpjÊjgb $wpdhsÊ 'mO¢NwdÊ ehdÊ mO¢NwdÊ'.

mtÊuhkÊ NehkÊ rhkÊ]Ê¢ ,eÊÁwÊwhzÊbyÊ nkhopáaçdÊ kpf KfÊ¢a mwpQH. ,eÊj MaÊT KbTfis kpffÊfLikahf åkH¤fÊ¢whH. mikgÊG kwÊWkÊ ,yfÊfz uP§áyÊ mikfÊfgÊglÊL gáwʤ kwÊWkÊ mDgtkÊ %ykÊ fljÊjgÊgLkÊ gofÊftofÊfkhf nkhop cUth¢wJ vDkÊ 1950fspdÊ ßujhd nkhopáayÊ NfhlÊghlhd mikgÊßayÊ åsfÊfjʧçUeÊJ ntFthf khWglÊlhH rhkÊ]Ê¢. khDlkÊ jdfÊNf cupa jdfÊF klÊLNk cupa xU kpfjÊjdpahd %is mikgÊßdÊ %ykÊ nkhopia cUthfÊFkÊ jdÊik nfhzÊljhf mtH fU§dhH. ,tÊTsÊshHeÊj jdÊikNa ngupatHfsÊ NgRtij NflÊFkÊ FoeÊijfshyÊ jdÊdpayÊghfNt czugÊglÊL mtÊthHjÊijfsÊ %ykÊ jhdÊ NflÊbuhj gy thfÊ¢aqÊfis cUthfÊ¢ NgRkÊ jdÊikia nfhLfÊ¢wJ vdÊ¢whH rhkÊ]Ê¢. ,dÊW ,fÊNfhlÊghL czÊikahf mwpagÊglÊLsÊsJ. ,kÊnkhopádÊ cjakÊ FwpjÊj mLjÊj flÊl NfsÊåáyÊ rhkÊ]Ê¢ lhHådpa ,awÊif NjHådÊ gqÊ¢id rhkÊ]Ê¢ kWgÊgJ ,dÊWkÊ gy cáupayhsHfSfÊF xU G§H. cjhuzkhf jdJ 1986 ciufspyÊ rhkÊ]Ê¢ nkhop kdpj ,djÊjhyÊ g¢ugÊgLkÊ cáupayÊ mikgÊghf $WkÊ mNj NeujʧyÊ mjdÊ cjakÊ FwpjÊJ gupzhk mwpåayÊ (mjhtJ mjdÊ KjdÊikahd ,aqÊF Kiwahf ,dÊW mwpagÊgLkÊ ,awÊif NjHT) VJkÊ $WtjwÊ¢yÊiy vdÊ¢whH. ,gÊghHitia KOikahf kWjçfÊFkÊ lhHædpa cáupayhsH [hdÊ kaÊdhHlÊ ]ÊkpjÊ nkhopádÊ cáupayÊ mbgÊgiljÊjdÊikádÊ jHfÊfuP§ahd kWflÊlNk nkhop cjajʧdÊ gupzhk ghijia NjLtjhfjÊjhdpUfÊf KbAnkdÊgjid RlÊbfÊfhlÊL¢whH.

 "kwÊw ngUkÊFuqÊ¢d nkhopfSfÊFkÊ khDl nkhopfÊFkhd ,iláyhd åLglÊl fzÊzpfis C¢jÊjwptJ Kbahj fhupakyÊy." MdhyÊ nkhopádÊ nts¤gÊghlÊbdÊ vfÊ$iwAkÊ ngUkÊ FuqÊ¢dqÊfspyÊ ntFikahf kWfÊ¢whH rhkÊ]Ê¢. "kdpjHfsÊ 30 mb tiu thdpyÊ vtÊt KbAkÊ. ,jid gwjÊjyÊ vdfÊ $w KbAkh? ,eÊj kdpj 'gwjÊjyÊ' $l gwitfspdÊ gwjÊjYfÊfhd cWgÊGfspdÊ gupzhk ,iz cWgÊGfspçUeÊJ cUth¢wJ. MdhyÊ ¤kÊgdÊ]pfspdÊ 'nkhop' ,jÊjifa ,iz cWgÊGfspçUeÊJ $l ngwgÊgLt§yÊiy." khDljʧNyh 'nkhop'fÊfhd kpfjÊjdpahd eukÊßayÊ flÊlikgÊG csÊsJ vdÊgJ rhkÊ]Ê¢ádÊ epiyghL. fhykÊnrdÊw fTyÊlÊLkÊ nkhop cUthfÊfjʧyÊ lhHådPa ,awÊif NjHådÊ gqÊ¢id reÊNj¢fÊ¢whH. kdpj cáupdjÊJfÊNf cupa eukÊG kzÊly flÊlikgÊG nkhopádÊ KfÊ¢a mbjÊjsnkDkÊ rhkÊ]Ê¢a thjkÊ ,dÊW ]ÊkpjÊN]hdpa MuhaÊrʤ ika %is kwÊWkÊ eukÊßayÊ MuhaÊrʤahsHfshyÊ NfsÊåfÊF csÊshfÊfgÊglÊLsÊsJ. khDl nkhopáyÊ ,UgÊßlkhf mwpagÊgLkÊ ntHdpNf nkhop gF§ádÊ ,lJ gfÊf NkNyhqÊFjdÊikNa ¤kÊgdÊ]p irif nkhop jftyÊ gupkhwÊwjʧdÊ NghJkÊ nrayÊgL¢wJ. lhfÊlH ghlÊupfÊ fhdhdÊ ,jdÊ jdÊik jftçdÊ NjhwÊwjÊij FwpjÊJ ftiygÊglhJ jftyÊ gupkhwÊwjÊijNa ftdpfÊFkÊ jdÊik thaÊeÊjJ vd $W¢dÊwhH. 

rhkÊ]Ê¢ $W¢whH" ¤kÊgdÊ]pfSfÊF nkhopjʧwdÊ cÁldÊgJ xU ©åyÊ t¤fÊFkÊ gwfÊf ,aYkÊ gwitfsÊ gwfÊfNtáyÊiy vDkÊ thjjÊij NghdÊwJ. ¤kÊgdÊ]pfSfÊF nkhopádÊ §wdÊ cÁldÊwhyÊ mit ,gÊNghJ ciuahLkÊ §wdÊ ngwÊwpUfÊf NtzÊLkÊ." ¤kÊgdÊ]pfsÊ jdÊ ,awÊif ciwålqÊfspyÊ kpfrÊ nrOikahd irif nkhopfSldÊ ,aqÊFtJ fs MuhaÊrʤfsÊ gytwÊwpyÊ g§T nraÊagÊglÊlNjhH czÊikAkhFkÊ. tlÊlhujÊ jdpjÊjÊdik nfhzÊlirif 'nkhop'fsÊ gy MuhaÊrʤahsHfSfÊF åagÊgspgÊgit. xUqÊ¢izeÊJ elfÊFkÊ MzÊ ¤kÊgdÊ]pfspdÊ KbfspdÊ b.vdÊ.V MuhagÊglÊl NghJ ¤kÊgdÊ]pfspdÊ xUqÊ¢izT elÊG mbgÊgiláyÊ cwT mbgÊgiláyÊ myÊy vdÊgJ njupa teÊjJ. cwåid kPwpa elÊßdÊ ßizgÊG xU 'kdpj' r%f epfoÊthfNt fUjgÊglÊL teÊjJ. gyåjqÊfspyÊ r%f #oyÊ rhHeÊj eljÊijfis ¤kÊgdÊ]pfspyÊ fhz Kb¢wJ. ,it kdpj rKjhajʧyÊ nkhopádÊ JizNahL cUthFkÊ gzÊghlÊL eljÊijfSfÊF ,izahd eljÊijfsÊ. rhkÊ]Ê¢a nkhopáyhsHfNsh ,fÊfzÊLßbgÊGfis kpfTkÊ f~ÊljÊJldÊ v§HNehfÊF¢dÊwdH.jjÊJt Nguh¤upauhd lhfÊlH ]Ê^tHlÊ rqÊfH (FuqÊFfspdÊ eljÊijáayhaÊthsuhd vkpç # rhNt[Ê &kÊgh`Ê cldÊ ,izeÊJ 'NgupdfÊ FuqÊFfspdÊ nkhopAkÊ khDl kdKkÊ' (Ape Language and Human Mind) vDkÊ Áiy vO§atH) nkhopáayhsHfspdÊ NghfÊF FwpjÊJ $W¢whH "nkhopáayhsHfsÊ jhqÊfsÊ nkhopádÊ ,awÊif FwpjÊj ,yfÊ¢id ¤kÊgdÊ]pfsÊ JujÊj JujÊj khwÊW¢dÊwdH." 

NkwÊ¢dÊ mwpTyf ghukÊgupakÊ mjdÊ njhlfÊf fhyjʧçUeÊNj kdpjDfÊFkÊ kwÊw åyqÊFfSfÊFkÊ xU mjy ghjhs ßsT ,UgÊgjhf tçAWjʧ teÊJsÊsJ. ¢NufÊf ¤eÊjidáyÊ gilgÊßdÊ m§ cdÊdjkÊ ¢NufÊf MzÊkfdÊ. nl]ÊfhHlÊNliagÊ nghWjÊjtiu nkhopAkÊ kd cUtfjÊ §wDkÊ kdpjUfÊNf cupad.rhkÊ]Ê¢ nkhop kdpj ,djÊjhyÊ g¢ugÊgLkÊ cáupayÊ mikgÊngDkÊ czÊikia mwpeÊj NghJ mjdÊ lhHædpa NtHfis kWgÊgJkÊ ,fÊfhuzjʧdhNyNa. nkhopáayÊ mjdÊ nl]ÊfhHlÊNl rlÊlfjÊij ålÊL ,dÊdKkÊ ntsptuåyÊiy.(rhkÊ]Ê¢ádÊ GfoÊ ngwÊw ÁçdÊ ngaH 'fhHlÊB¤a nkhopáayÊ' (1966)) ,jdÊ åisT ,eÊj ÁwÊwhzÊbdÊ kpfrÊ ¤weÊj nkhopáayÊ Nkijahd rhkÊ]Ê¢ $l epWtgÊglÊl mwpåayÊ czÊikahd lhHædpa ,awÊifjÊ NjHåid " ,eÊepfoÊTfSfÊF ,awÊifahd fhuzqÊfsÊ ,UfÊf KbAkÊ vDkÊ ekÊßfÊifNa mdÊwp NtwpyÊiy" vd $WksTfÊF NghaÊålÊlJ. ,jdÊ njhlHrʤahfNt ¤kÊgdÊ]pfspdÊ nkhopgÊgadÊghlÊbid nkhopáayhsHfsÊ 'Nghç mwpåayÊ' vdfÊ $WksTfÊF v§HfÊ¢dÊwdH. rhkÊ]Ê¢a nkhopáayhsHfspdÊ ,eÊepiyghL FwpjÊJ csåayhsuhd MdÊ Jnu¤ahDkÊ kwÊWkÊ mtH fztUkÊ thdåayhsUkhd (fhykÊ nrdÊw) fhHyÊ rhfDkÊ ",kÊnkhopáyhsHfsÊ ¤kÊgdÊ]pfshyÊ Ngr KbahnjdÊW KdÊ KbntLjÊJ mkÊKbådÊ mbgÊgiláyÊ MaÊT KbådÊ czÊikfis kWjçfÊ¢dÊwdH." vdÊ¢dÊwdH.

%yfÊ$W cáupayÊ MaÊTfsÊ ,dÊW khDlHfspdÊ cáupayÊ FLkÊgåd gFgÊghf ¤y gjÊjhzÊLfSfÊF KdÊ åsqÊ¢a N`hkpdpNl FLkÊg gFgÊßid kwÊw ngUqÊFuqÊ¢dqÊfshd ¤kÊgdÊ]p xuhqÊflÊlhdÊ nfhupyÊyhfÊfSldÊ ehkÊ ,dÊW g¢H¢NwhkÊ. ekJ D.N.A %yfÊ$wÊwpdÊ epêfÊspNahillÊ tupiraikgÊGfÊfis 96.4 rjå¢jkÊ g¢H¢NwhkÊ. ekÊ nkhopádÊ kugZ rhHeÊj jdÊikAkÊ ekfÊF ,gÊNghJ nts¤jÊnjupa njhlqÊ¢AsÊsJ. cjhuzkhf fdhba nkhopáyhsH kpHdh NfhßfÊ xU FwpgÊßlÊl kugZådÊ ßwoÊrʤ ,yfÊfz §wid gh§gÊgij g§T nraÊJsÊshH. ehkÊ ekÊ kugZ flÊlikgÊßid 98 rjå¢jjʧwÊFkÊ rwÊW Nkyhf ¤kÊgdÊ]pfSldÊ g¢H¢NwhkÊ. ¤kÊgdÊ]pfspyÊ ,UeÊJ NtWglÊljhf ehkÊ mwpAkÊ ekÊ veÊj ,ayÊGkÊ mbgÊgiláyÊ ¤kÊgdÊ]pádÊ ,izgupzhk cWgÊßwÊF ,izahf xU nghJ %jhijálkpUeÊJ ngwgÊglÊlJjhdÊ vd tçAWjÊJ¢whH Nuh[H gTlÊ]Ê " mWgJ ,ylÊrkÊ tUlqÊfSfÊF KdÊ xU nghJ %jhijálkpUeÊJ ¢is ßupeÊj ¤kÊgdÊ]pAkÊ kdpj ,dKkÊ jjÊjkÊ #oyÊ jftikgÊGjÊ NjitfÊNfwÊg jkÊ jftyÊ njhlHG KiwjÊ §wdÊfis $HikgÊgLjʧfÊ nfhzÊljdÊ åisNt ekfÊFkÊ ¤kÊgdÊ]pfÊFkÊ ,ilNaahd njhlHG KiwfspyÊ NtWghLfsÊ. vdpDkÊ ,it ,uzÊLkÊ xU nghJ %jhij mwpjyÊ KiwádÊ NkyÊ vOeÊjitjhdÊ."

rhkÊ]Ê¢ NghdÊw nkhopáayhsHfsÊ nkhopáid mjdÊ ,aqÊFkÊ jsjʧçUeÊJ ßupjÊnjLjÊJ ntWkÊ jHfÊfjÊjdÊikAldÊ MuhaÊeÊJ mjdÊ ,yfÊfz mikgÊGfis mjdÊ xwÊWikia fhzÊ¢dÊwdH.khwhf mjdÊ ,aqÊF jsjʧyÊ gy åjqÊfspyÊ ekÊ nkhopádÊ nts¤gÊghL ¤kÊgdÊ]pfspdÊ 'ciuahliy' xjÊJsÊsJ. KfÊ¢akhf ekÊ NeUfÊF Neuhd ciuahlyÊfspyÊ xçawÊw iriffsÊ 75% ,lkÊ ngW¢dÊwd. ,twÊwpdÊ czHTzHjÊJkÊ jdÊik ciuahlyÊfspyÊ KfÊ¢akhdit.Nuh[H gTlÊ]Ê tçAWjÊJ¢whH "¤kÊgdÊ]pfspdÊ Kf ghtidfsÊ if mirTfsÊ kwÊWkÊ clyÊ czHjÊJkÊ nkhop ,it midjÊJNk khDl ciuahlyÊfspyÊ xçawÊw ghfjʧdÊ gqÊ¢id xjʧUfÊ¢dÊwd."

1977 ,yÊ rhfdÊ ßdÊtUkhW $wpdhH "kdpj irif nkhop fwÊWfÊ nfhLfÊfgÊglÊl thN~h jdÊ FoeÊijfSfÊF ,kÊnkhopáid nrhyÊçfÊnfhLfÊ¢wsh vdÊgJ ftdpfÊfgÊgl NtzÊba xdÊW. vdÊ CfkÊ rupahdnjdÊwhyÊ irif nkhopfspid mwpeÊj xU ¤kÊgdÊ]p FO åiuåyÊ jiyKiwfSfÊF mjʧwidfÊfljʧrÊ nryÊYkÊ." mfÊNlhgH 1970 ,yÊ Nuh[H gTlÊ]Ê thN~hit xfÊy`hkh gyÊfiyfÊfofjʧdÊ ßiuNklÊ ikajʧwÊF nfhzÊL teÊjhH. [dtup 1979 ,yÊ thN~h xU MzÊ FoeÊijiagÊ ngwÊwhsÊ. ßwgÊßNyNa NehaÊ thaÊglÊbUeÊj ,rÊ ¤kÊgdÊ]p FoeÊij ehdÊF khjqÊfspyÊ ,weÊJålÊlJ. ,jwÊF 15 §dqÊfSfÊF ßdÊ Yny¤]Ê vDkÊ gjÊJkhj ¤kÊgdÊ]p MzÊFoeÊijfÊF thN~h tsHgÊGjÊ jhahfÊfgÊglÊlhsÊ. 24 kzpNeujʧyÊ Yny¤]Ê thN~h jkÊ jhaÊFoeÊij cwåid cUthfÊ¢ ålÊldH. kdpj gzpahsHfsÊ jhAldÊ klÊLNk irif nkhopáyÊ ciuahl mLjÊj flÊl MaÊT njhlqÊ¢aJ. Yny¤]pdÊ tsHgÊGjÊ jhiajÊ jåu fhHlÊdupdÊ MaÊtfjʧçUeÊJ nfhzugÊglÊl (irif nkhopawpeÊj) VO taJ NkhN[hTkÊ Yny¤]plkÊ go¢aJ. khDlgÊ gzpahsHfsÊ Yny¤]plkÊ irif nkhopáyÊ Ngrh§UeÊjhYkÊ kwÊw ¤kÊgdÊ]pfSfÊF mjÊjil VJkpyÊiy. jtWjyhf khDlgÊ gzpahsHfsÊ Yny¤]plkÊ irif nkhopáyÊ VjhtJ Ng¤áUeÊjhYkÊ mJTkÊ g§T nraÊagÊglÊld. IeÊJ tUl MaÊåyÊ jtWjyhf khDlgÊ gzpahsHfsÊ Yny¤]plkÊ irif nkhopáyÊ Ng¤a g§TfsÊ 40. ,eÊj MaÊådÊ g§TfSkÊ KbTfSkÊ åagÊgspfÊ¢dÊwd. Yny¤]Ê jdÊ KjyÊ irif nkhop thHjÊijia jdÊ tsHgÊGjÊjhálkpUeÊJ mtisrÊ reʧjÊj vlÊlhtJ ehspyÊ fwÊwhdÊ. jdJ ,uzÊliw ta§yÊ Yny¤]Ê 17 iriffis jdÊ `hálkpUeÊJ fwÊwpUeÊjhdÊ.(MaÊådÊ KbåyÊ) jdJ vOgjʧ %dÊwhkÊ khjjʧyÊ Yny¤]Ê 51 irif thHjÊijfis jdÊ tsHgÊGjÊjhálkpUeÊJ fwÊwpUeÊjhdÊ. NkYkÊ thN~h ,rÊirif nkhopáid fwÊWfÊ nfhLjÊjåjKkÊ g§T nraÊagÊglÊlJ. mJ mtsÊ jdÊ kdpj tsHgÊG ngwÊNwhuplkpUeÊJ nkhop fwÊw åjjÊijAkÊ, fhJ CdKila ngwÊNwhH jkÊ FoeÊijfSfÊF irif nkhopfis fwÊWfÊnfhLfÊFkÊ jdÊikiaAkÊ xjʧUgÊgJ fzÊlwpagÊglÊlJ. rhfdpdÊ CfkÊ rupahdjhfNtaháwÊW.

rhkÊ]Ê¢a ¤jÊjheÊj KdÊêf mbgÊgiláyÊ FoeÊijfspyÊ nkhop cUthfÊfkÊ FwpjÊJ MuhaÊeÊj csåayhsH glÊuP~pah ¢uPdÊàyÊlÊ rhkÊ]Ê¢ádÊ fhHlÊB¤a nkhopáayÊ rlÊlfqÊfSfÊFsÊ mlqÊfhj epfoÊTfis csÊslfÊ¢ajhf FoeÊijfspyÊ nkhop cUthfÊfjÊij czH¢whH. thHjÊijfis thHjÊijfSldÊ NfhHfÊFkÊ ,yfÊfz ,aeʧu tsHrʤiaayÊy FoeÊijfspdÊ nkhop tsHrʤ fhlÊL¢wJ. thHjÊijfsÊ nghUlÊfsÊ thHjÊijawÊw iriffsÊ M¢atwÊwpdÊ cáNuhlÊl ,irTjhdÊ ßdÊdhspyÊ kyUkÊ KOikahd nkhopádÊ mbjÊjskÊ. FoeÊijfspdÊ nkhoptsHrʤáyÊ ¤kÊgdÊ]p nkhopádÊ njhlHrʤáid njs¤thfNt fhzyhkÊ vdÊ¢whH glÊuP~pah.

gupzhkjʧdÊ ,awÊif NjHT nrayÊghlÊil jdpjÊjdpahf fzÊlwpeÊj lhHådÊ kdpjnt¤yqÊ¢d kd NtWghLfsÊ jukÊ rhHeÊjitadÊW khwhf msådÊ NtWghNlnadÊgij vtÊåj jjÊJthHjÊj mbgÊgiláYkÊ ngwåyÊiy.khwhf jkÊ ePzÊl fhy ,awÊif FwpjÊj g§TfspdÊ mbgÊgiláNyNa ,fÊfUjÊij cUthfÊ¢dhH. khwhf 'åyqÊFfsÊ kdcUtfjʧwÊfhd MwÊwYilitayÊy' vDkÊ fUjÊNjh nl]ÊfhHlÊb¤a jjÊJt mOjÊj§çUeÊJ NjhdÊwpaJ. fhy nts¤áyÊ ¢wp]ÊjtjʧyÊ (flTspdÊ ifgÊghitahfNtDkÊ) jhdÊ ngwÊw ikajÊjdÊikia lhHådhYkÊ fççNahthYkÊ ,oeÊj NkwÊfjʧa khDlkÊ kPzÊLkÊ mjid (tuyhwÊW åirfspdÊ ifgÊghitahfNtDkÊ) ngw KayÊtij VqÊfyÊ]pYkÊ kdpjDfÊFkÊ kwÊw åyqÊFfSfÊFkhd NtWghLfis jukÊ rhHeÊjitahf KdÊdpWjʧ ,dÊiwfÊF NehkÊ rhkÊ]Ê¢áYkÊ fhzyhkÊ. 1960fsÊ tiu ,dÊW tiuáyhd mwpåayÊ fsgÊgzp g§TfSkÊ ¤y ¤wgÊghd MaÊTfSkÊ kdpjnkwÊw åyqÊ¢d kd NtWghLfspdÊ ,awÊifia lhHåNd rupahf fzpjʧUfÊf $LkÊ vDkÊ KbTfÊF top tFfÊ¢dÊwd.