|
|
 |
|
|
v/tÊ. ß. I AkÊ myÊNgHlÊ IdÊ]ÊiuDkÊ |
|
|
22 tUlqÊfshf myÊNgHlÊ IdÊ]ÊiudÊ ,wÊF v§uhf v/tÊ.ß. I ,dJ csTghHgÊG kwÊWkÊ mtÀwhd ßurÊrhu eltbfÊiffsÊ mzÊikáyÊ ntspahd GjÊjfjʧyÊ MuhagÊglÊLsÊsd. fiyQHfsÊ ,irQHfsÊ åQÊQhdpfsÊ kwÊWkÊ fyÊåkhdÊfsÊ csÊslqÊfyhf kpf ßugyÊakhd kdpjHfis vtÊ.ß. I csTghHjÊJ tUtnjdÊgJ gy jrhgÊjqÊfshf edÊF mwpagÊglÊl ålakhFkÊ. ,UgjhkÊ ÁwÊwhzÊbdÊ khngUkÊ åQÊQhdpahd IdÊ]ÊiudÊ kPjhd v/tÊ. ß. I ,dÊ g§TfÊ NfhgÊG gwÊwpa ålakÊ Gnshuplh rHtNjrgÊ gyÊfiyfÊ fofjʧdÊ åupTiuahsHÊ Robert Alan Schwartz 1983 ,y; The Nation vdÊDkÊ rQʤiffÊF ,tÊ åilakÊ gwÊwp vO§aNghJ KjdÊKjyhf ntsprÊrjʧwÊF teÊjJ. 25 æjkÊ tiuáyhd IdÊ]ÊiudÊ g§TfÊNfhgÊG m§fhufÊ FOådhyÊ ,UlÊlbfÊfgÊglÊL ålÊld myÊyJ jLfÊfgÊglÊLsÊsd. gilgÊghsH Fred Jerome Rjeʧu jftyÊ rlÊljʧdÊ (Freedom of Information Act) £oÊ nrdÊW ,UgÊßYsÊs kpf m§fsåyhd MtzqÊfis ntwÊwpfukhf ngwÊWfÊnfhzÊlhH. ,jdÊ åisT jrhgÊjqÊfshf IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhf NkwÊnfhsÊsgÊglÊLteÊj eltbfÊiffspid csÊslfÊ¢a 1800 gfÊfqÊfsÊ nfhzÊl NfhgÊßid ,dÊDkÊ m§fsåyÊ åtukhd KiwáyÊ gup¥çfÊf ,lÊLrÊnrdÊwJ. ,gÊ GjÊjfkÊ xU KOikahd th¤gÊßwÊF kpf ngWk§ahdjhFkÊ. ,J IdÊ]ÊiudpdJ nrawÊghLfsÊ gwÊwpa mjdJ nrheÊj gup¥yidáyÊ IdÊ]ÊiudÊ ,weÊj§çUeÊJ jrhgÊjqÊfshf gueÊJglÊl thrfHfspdhyÊ kpf FiweÊjsåyÊ mwpagÊglÊbUeÊJteÊj IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊßid mtHfSfÊF kpf ågugÊgLjʧAsÊsJ; NehgyÊ gupR ntdÊw ,awÊßayÊ åQÊQhdpAkÊ mtuJ åN~l kwÊWkÊ nghJ rhHßayÊ NfhlÊghL cy¢idNa khwÊwpaikjÊjJldÊ åQÊQhd NkijfsÊ vdÊgjwÊF mHjÊjkhaÊ mtuJ ngaH teÊJldÊ AjÊjjʧwÊF v§uhd [dehaf cupikfSfÊfhd kwÊWkÊ nghJkfÊfsÊ RjeʧujʧwÊfhd NghuhlÊljʧYkÊ Mokhf ßizeʧUeÊjJ. mtH xU r%f rkjÊJtkpdÊikádÊ ntspgÊgilahd v§HgÊghsuhfTkÊ §lÊlkplÊl Nrhrçr nghUshjhujʧdÊ gupeÊJiuahsuhfTkÊ åsqÊ¢dhH. IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊG v/tÊ.ß.I ,dÊ csTNtiyáid njspTgLjʧfÊfhlÊLkÊ kpf cgNahfkhd epidëlÊlyhFkÊ. ghukÊgupa kwÊWkÊ Ra§Ugʧ jhuhsth§fsÊ (liberals) McCarthy rfhgÊjjʧdÊ ''kprÊrqÊfis" gwÊwp mbfÊfb FwpgÊßL¢dÊwdH. IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhd ßurÊrhukÊ fhlÊLtJNghyÊ ,kÊKiwfspdÊ ßuNahfkÊ FspH AjÊjkÊ kwÊWkÊ McCarthy fhyjʧwÊF KdÊduhd fhygÊgF§fÊFkÊ ePzÊL nryÊtJldÊ 1950 fspdÊ MukÊgjʧyÊ m§AaH tbtjÊijAkÊ vLjʧUeÊjJ. |
|
FspH AjÊj fhygÊgF§fÊF KdÊdH ]ÊkpjÊ rlÊlgÊgb fkÊêdp]ÊlÊ flʤ jiytHfSfÊF v§uhd rlÊl eltbfÊiffSfÊFkÊ
KdÊßUeÊNj ßugyÊakhd kdpjupdÊ Nrhrçr myÊyJ ©åuthj NehfÊF xdÊNw xU v/tÊ.ß.I århuizfÊF NghJkhd mbgÊgilahf fUjgÊglÊlJ. IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhf ßuNah¢fÊfgÊglÊl njhopyÊElÊgqÊfshd mtuJ fbjqÊfis rlÊlåNuhjkhd KiwáyÊ
§wjÊjyÊ mtuJ njhiyNg¤ miogÊGfis fzÊfhzpjÊjyÊ kwÊWkÊ mtuJ mu¤ayÊ NehfÊF kwÊWkÊ nrawÊghLfsÊ rhHeÊj ågugÊ ßupTfis FwÊwkhfÊFkÊ NehfÊfjÊJldÊ NrfupjÊjyÊ NghdÊwd ahTkÊ toikahd nrayÊKiwfSfÊfhd eilKiwfshf ,UeÊjd. v/tÊ.ß.I ,dJ [dehaf cupikfsÊ kPjhd jhfÊFjyÊfsÊ McCarthy ,dÊ æoÊrʤAlNdh myÊyJ 50 tUlqÊfshf csT mikgÊßyÊ Mlʤ nrYjʧa J. Edgar Hoover 1972 ,yÊ ,weÊjJlNdh epdÊWålåyÊiy vdÊgjidAkÊ njhlHeÊJ teÊj tuyhW fhlÊbAsÊsJ. IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhd m§fhugÊéHtkhd eltbfÊiffsÊ mtH 1933 `plÊyuplkÊ ,UeÊJ mf§ah¢ IfÊ¢a mnkupfÊfhTfÊF nrdÊW t¤gÊgjwÊF KdÊduhfNt njhlqÊfgÊglÊLålÊlJ. KdÊdH gyKiw nrdÊWteÊjJ Nghy 1932 ,yÊ mtH fçNghHdpahåyÊ csÊs xU gyÊfiyfÊ fofjʧyÊ fwÊßgÊgjwÊfhf årh åzÊzgÊgkÊ nraÊjNghJ NjrgfÊj ngzÊfsÊ rqÊfkÊ vdgÊgLkÊ xU m§©åu tyJrhup FOådhyÊ ntspehlÊL mikrÊrfjʧwÊF mtiu ehlÊLfÊFsÊ mDk§fÊffÊ $lhJ vdfÊ Nfhup 16 gfÊfqÊfsÊ nfhzÊl xU fbjkÊ vOjgÊglÊlJ. ,fÊFO FwpgÊßLtjdÊgb IdÊ]ÊiudÊ "fkÊêdpr kwÊWkÊ muh[fthj fkÊêdpr mikgÊGfÊfSldÊ Neubahf ,izeÊj... "AjÊj v§HgÊG kwÊWkÊ rHtNjr thj epiygÊghlÊil nfhzÊbUeÊjhH". ntspehlÊLmikrÊR IdÊ]ÊiudpdJ mu¤ayÊ epiygÊghL gwÊwpa ,fÊfbjjÊij NgHçdÊ efupyÊ csÊs IfÊ¢a mnkupfÊf ÀjufjʧwÊF mDgÊß mtuJ mu¤ayÊ epiygÊghL FwpjÊJ århuizfÊFsÊshfÊFkhW NflÊLfÊnfhzÊlJ. mdÊiwa xU Associated Press ,dÊ fUjÊJgÊgb; ,eÊepfoÊådÊNghJ "Nguh¤upaH IdÊ]ÊiudÊ nghWik ,oeÊjhH. tofÊfkhaÊ mik§ahaÊ fhzgÊgLkÊ mtH KfkÊ fLfLgÊgh¢aJ rhjhuzkhd mtuJ ,dpa FuyÊ fLikah¢aJ mtH fjʧdhH: 'vdÊd ,J ßwH åilaqÊfspyÊ mjÊJkPwp jiyályÊ? ,J xU r§fÊfhd Kawʤah? ,gÊgbahd klikjÊjdkhd ådhfÊfSfÊF åilaspfÊf ehdÊ KdÊnkhopaåyÊiy. mnkupfÊfhåwÊF NghtjwÊfhf ehdÊ NflÊfåyÊiy. cqÊfsÊ ehlÊltNu vdÊid tuNtwÊwpUfÊ¢dÊwdH; MkÊ vdÊid ,ueÊjdH. ehdÊ xU reÊNjfeguhf cqÊfsÊ ehlÊbwÊF nryÊyNtzÊLkhdhyÊ ehdÊ xUNghJkÊ Nghf åUkÊgåyÊiy. ePqÊfsÊ vdfÊF årh toqÊf åUkÊghåbdÊ jaTnraÊJ KbahJ vdÊW $WqÊfsÊ. ßdÊdH ehdÊ epwÊfNtzÊbaJ vqÊF vdÊgJ vdfÊFjÊ njupAkÊ.' " ,jwÊFgÊ ßdÊ xU kzpNeujʧNyNa gjʧupiffsÊ ,rÊ rkÊgtjʧidgÊ gwÊwp mwpåjÊjd ßdÊdH kWehNs IdÊ]ÊiuDfÊFkÊ mtuJ kidåfÊFkÊ ntspehlÊLjÊ §izfÊfskÊ årh toqÊFtij mwpåjÊjJ. brkÊgH 10 1932 ,yÊ mtH fgÊgyÊ Vwp [dtup 12 1933 ,yÊ mnkupfÊfh teÊjileÊjhH. ,jwÊFgÊßdÊ ,uzÊL thujʧwÊF rwÊW ßdÊdH mNlhyÊ/gÊ `plÊyH N[HkdpáyÊ m§fhujÊijfÊ ifgÊgwÊwpdhH. mNjNghJ mnkupfÊfhåyÊ IdÊ]ÊiudpdÊ ,UgÊGkÊ epueÊjukhdJ. m§fhupfsÊ rL§ahf ,wqÊ¢ teÊjjhdJ xUNghJkÊ fzÊfhzpgÊßdJkÊ njheÊjuådJkÊ Kbthf ,UfÊfåyÊiy khwhf mJ njhlfÊfkhfNt ,UeÊjJ. NjrgfÊj ngzÊfsÊ rqÊfjʧdÊ jhfÊFjNy IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊßdÊ njhlfÊfkhf mikeÊjJ. 1930 fspyÊ FBI ,jwÊF ngUkÊghYkÊ ¤W FwpgÊGfsÊ kwÊWkÊ jftyÊ mwpfÊif FwpgÊGfshf IdÊ]ÊiudÊ csÊehlÊL AjÊjjʧdÊNghJ gh¤r ßuhqÊNfhåwÊF v§uhf mgÊNghija ]Êghdpa murhqÊfjʧwÊF MjutspjÊjhH vdÊgJ NghdÊwtwÊiw NrHjÊJfÊnfhzÊlJ. ,fÊfhygÊgF§áyÊ IdÊ]ÊiudÊ eh¤ MlʤáyÊ ,UeÊJ mf§ahf ntspNawp mnkupfÊfhåDsÊ klÊLgÊgLjÊjgÊglÊl ntwÊwpAlNd Eioa KbeÊjJ. kdÊ`hlÊldÊ §lÊlkÊ MtzjʧdÊ mLjÊj ngUkÊ FwpgÊG mjhtJ eh¤fSfÊF KdÊdNu mZ MAjqÊfis mßåUjʧ nraÊaNtzÊLkÊ vdÊw NghlÊbáyÊ kdÊ`hlÊldÊ §lÊlnkd vJ teÊjNjh mjdJ njhlfÊfjÊj§idgÊ gwÊwpgÊ NgR¢dÊwJ. thoÊT KOtJNk xU m`pkÊrhth§ahf ,UeÊj IdÊ]ÊiudÊ mgÊNghija [dh§g§ahd &]ÊntyÊbwÊF `plÊyH Mlʤ ,gÊgbahd MAjjÊijgÊ ngwÊWåLkÊ KdÊdH jhkÊ xdÊW ngwÊWål NtzÊLkÊ vdÊw vzÊzjÊij mtUfÊF vO§dhH. ,tÊNtiyfÊF IdÊ]ÊiudpdJ ngaH ßNuupfÊfgÊglÊlNghJ ,uhZt csTgÊßupT ,jid ,lÊL FBI ,dJ mßgÊßuhajʧidfÊ NflÊlJ. IdÊ]ÊiudÊ njhlHghd FBI ,dÊ NfhgÊG ,dÊWtiuáyÊ ,dÊDkÊ czÊikahdjhf ,yÊiy MdhyÊ ßdÊdH J. Edgar Hoove vdÊgtH nghaÊfSkÊ miugÊ nghaÊfSkÊ epiweÊj xU KfTiufÊ fbjjʧidAkÊ mjÊJldÊ xU "RarupjfÊ FwpgÊGiuiaAkÊ" toqÊ¢dhH ,J IdÊ]ÊiudÊ "IfÊ¢a mnkupfÊfhåyÊ csÊs fkÊêdpr NghfÊFfspdhyÊ MjutspfÊfgÊglÊL tUgtH mjÊJldÊ "NgHçdÊ efupyÊ mu¤ayÊ jilawÊw kwÊWkÊ ,yFthd 1923-1929 fspdÊ fhyflÊljʧYkÊ $l IdÊ]ÊiudJ æL fkÊêdpr ikakhfTkÊ fUjÊJgupkhwÊwgÊgLkÊ ,lkhfTkÊ åsqÊ¢aJ..." vd FwpgÊßlÊlJ. FBI njhlHeÊJkÊ ",tuJ ©åuthj ßdÊddpáid NehfÊFkpljÊJ ,tÊ mYtyfkÊ lhfÊlH IdÊ]Êiuid ,uf¤a jdÊikahd åilaqÊfSfÊF NtiyfÊfkHjÊJtij ¤ghHR nraÊaKbahJsÊsJ xU kpffÊ ftdkhd århuiz ,yÊyhkNy ,tÊthwd ßdÊddpiafÊ nfhzÊl ,kÊ kdpjH ,gÊgbahd xU FW¢a fhyflÊljʧyÊ xU mnkupfÊfhåwÊF åRthrkhd ßui[ahf tUtjwÊF rhjʧakpyÊiy vdÊNw njdÊgL¢dÊwJ" vd KbTfÊF teÊjJ. ,uzÊlhkÊ cyf AjÊjjʧwÊF ßdÊdH FspH AjÊj MukÊgjÊJldÊ IdÊ]Êiuid fzÊfhzpgÊgJ fLikahfÊfgÊglÊlJ. `pNuh]pkh kwÊWkÊ efhrh¢ kPJ mZfÊFzÊL NghLtijálÊL IdÊ]ÊiudÊ fLikahd v§HgÊghsH vdÊgjid FBI mtjhdpjÊjJ. Nk 1946 G§jhf cUthfÊfgÊglÊl mtrufhy mZåayÊ åQÊQhdpfsÊ FOkjʧid jiyikjhqÊf mtH xgÊGfÊnfhzÊlhH ,fÊ FOkkÊ mZ MAjqÊfis jahupgÊgjwÊF v§uhf ßurÊrhuqÊfis eljʧaJ. FBI ,dÊ MtzgÊgb; ",fÊ FOkjʧdÊ jiytUkÊ ßujk NgrÊrhsUkhf ,UeÊj Nguh¤upaH IdÊ]ÊiudÊ fleÊjfhyjʧyÊ 'ngaHngwÊw' 'mik§thj' Mjuthsuhf gyjugÊglÊl fkÊêdpr KdÊdzp ,afÊfqÊfshyÊ gadÊgLjÊjgÊglÊL teÊjhH." FspH AjÊj fhygÊgF§áyÊ IdÊ]ÊiudÊ m§fhugÊéHt mu¤aççUeÊJ $Ljyhf ntspNawpfÊnfhzÊbUeÊjhH. 1948 ,yÊ ]ÊkpjÊ rlÊljʧdÊ £oÊ fkÊêdp]ÊlÊ flʤádÊ jiytHfsÊ kPJ FwÊwjÊjhfÊfyÊ nraÊagÊglÊl nghO§yÊ mtH mjwÊF v§uhf mtHfisgÊ ghJfhjÊjhH. 1953 ,yÊ Julius kwÊWkÊ Ethel Rosenberg M¢NahH NrhåajÊ csthspfsÊ vdfÊ FwÊwkÊ rhlÊlgÊglÊL kuzjzÊlid å§fÊfgÊglÊlnghOJ mtHfSfÊF cjå MjutspfÊf teÊjhH. Julius kwÊWkÊ Ethel Rosenberg M¢a ,UtiuAkÊ kpdÊrhu ehwÊfhçáyÊ rhTfÊF mDgÊßa $lÊlu¤dÊ eP§g§ (Federal judge) Irving R. Kaufman ,wÊF IdÊ]ÊiudÊ fUizfhlÊLkÊgb xU jdpgÊglÊl fbjjÊij mDgÊßa nghOJ Kaufman mfÊfbjjʧid mgÊgbNa J. Edgar Hoover ,wÊF mDgÊßdhH mjid mtH IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊßyÊ NrHjÊJålÊlhH. IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhd ßurÊrhuqÊfsÊ 1950-1954 tiuahd fhygÊgF§áyÊ crÊrfÊflÊljʧid vlÊbáUeÊjJ. ,tÊ åQÊQhdpádJ GfiofÊ £oÊikgÊgLjÊJtjwÊFkÊ k§gÊßofÊfrÊ nraÊtjwÊFkhd Hoover ,dJ KawʤahdJ thuheÊj njhiyfÊfhlʤ epfoÊrʤ xdÊwpyÊ IdÊ]iudÊ Kjyhtjhf åUeʧduhfjÊ NjhdÊwp Eleanor Roosevelt ,dhyÊ tuNtwÊfgÊglÊl§yÊ ntspgÊgilahf njhlqÊfgÊglÊlJ njupateÊjJ vd Jerome FwpgÊßlÊlhH. ,J eleÊjJ 12 nggÊßutup 1950 MFkÊ. ,jwÊF ,uzÊL thukÊ KdÊdjhf [dh§g§ Harry Truman i`jurdÊ ntbFzÊbid jahupfÊFkÊ mopTfukhd §lÊljʧid mwpå§UeÊjhH. ,jwÊF IdÊ]ÊiudÊ Nj¤a njhiyfÊfhlʤáyÊ jdJ v§HgÊßidjÊ njupåjʧUeÊjhH. kWehsÊ fhiyáyÊ Washington Post gjʧupif "i`jurdÊ FzÊL 'vyÊyh cáiuAkÊ' mopjÊJåLkÊ vd IdÊ]ÊiudÊ mrÊrkÊ " vd jdJ jiyaqÊfjʧyÊ FwpgÊßlÊbUeÊjJ. mNj ehspNyNa Hoover mtuJ csÊ ehlÊL csTjÊ jiyik m§fhupfÊF IdÊ]Êiuid gwÊwpa KOåguqÊfSkÊ mlqÊ¢a xU mwpfÊifáid jahupfÊFkÊgb flÊlisálÊlhH mjdÊgb xU mwpfÊif åiuthf tiuagÊglÊL ,uzÊLehlÊfspdÊ ßdÊdH toqÊfgÊglÊlJ. NrhåajÊ csthspfsÊ kPjhd mu¤ayÊ NtlÊilAkÊ kdgÊßuheʧAkÊ mqÊNf kpf caH Ntfkhf guåaJ. xU thujʧwÊF KdÊduhfNt Joseph McCarthy NkwÊF Virginia ,dÊ Wheeling efupdÊ ghHitahsH KdÊ toqÊ¢a jdJ m§fkÊ ßugyÊakhd ciu xdÊwpyÊ "ehdÊ ,qÊF 205 NgupdJ glÊbaçid itjʧUfÊ¢dÊNwdÊ. mtHfsÊ fkÊêdp]ÊlÊ flʤ mqÊfjÊjdH mjÊJldÊ vtÊthwpUeÊjNghJkÊ mtHfsÊ ,dÊWkÊ NtiynraÊtJldÊ ntspehlÊlikrʤdÊ nfhsÊiffis topelhjÊJ¢dÊwdH. mNj thujʧNyNa yzÊldÊ efupyÊ Klaus Fuchs ifJnraÊagÊglÊL NrhåajÊ êdpaDfÊF csT ghHjÊjjhf FwÊwQÊrhlÊlgÊglÊlhH. njhlHeÊj khjqÊfspyÊ VdatHfsÊ ifJnraÊagÊldH ,§yÊ kpfgÊ ßugyÊakhdJ Rosenberg rNfhjuHfsJ ifjhFkÊ. th~pqÊldpdÊ NrhåajÊ êdpaDfÊF v§uhd eltbfÊiffSfÊfhd IdÊ]ÊiudpdÊ v§HgÊG epiygÊghlÊbid åRthrkpdÊikádÊ ntspgÊgilahd ntspgÊghL vdTkÊ v§upfÊF cjåtoqÊFtjwÊFkÊ NkYkÊ v§upáid crÊrhfgÊgLjʧ MjutspgÊgjwÊFkÊ ,izahdJ vdTkÊ ,tH csTghHgÊg§yÊ njhlHGglÊbUeÊjhH vdÊgjwÊF ¤y MjhuqÊfsÊ fzÊLßbfÊfgÊgl NtzÊb ,UfÊ¢dÊwJ vdTkÊ FBI fU§aJ. veÊjnthU jftYkÊ njhlHeÊj ehdÊF tUlfhy gopthqÊfyÊ njhlHghf ,yÊyhjJ mrhjhuzkhdjhFkÊ. FBI århuizfÊF clÊgLjʧáUeÊj mrhjhuzkhd fUjÊJfÊfis $wpa jdpegHfsÊ kpf åiuåyÊ KdÊida kdNehahsHfsÊ vd fzÊlwpagÊglÊldH. IdÊ]ÊiudÊ kpdÊrhu "NwhNghlÊ" xdÊwpid fzÊLßbjÊJsÊshH mJ kdpj kdjʧid flÊLgÊgLjÊjfÊ$baJ vd xU jftyÊ ekÊgitfÊFkÊgb $wpaJ. IdÊ]ÊiudpdÊ kfdÊfspyÊ xUtH NrhåajÊ êdpadpyÊ fljÊjgÊglÊL gzakÊ itfÊfgÊglÊLsÊshH vdTkÊ mtH nkh]ÊNfhåwÊF cjTtjwÊF ,JTkÊ xU Nky§ffhuzkhf ,UfÊfyhkÊ vdTkÊ $wgÊglÊl flÊLfÊfijfÊF MjhukÊ NjLtjwÊfhf ngUksthd NeuKkÊ rfʧAkÊ nryålgÊglÊlJ. eh¤fSfÊF rhHghd MtzkÊ xdÊwpdÊ jftYkÊ IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊGldÊ nghUjÊjkhaÊ NrHjÊJfÊnfhsÊsgÊglÊLsÊsJ. FBI mjdJ århuizáid njhlHeÊJnfhzÊbUfÊFkÊ NtisáyÊ mjwÊF rkheÊjukhf FbtuT kwÊWkÊ FbAupikjÊ §izfÊfskÊ IdÊ]ÊiudpdJ mnkupfÊf FbupikngwÊw FbkfdÊ vdÊDkÊ epiyáid ,yÊyhJ xopjÊJ ehLfljÊJkÊ NehfÊ¢yÊ jdJ århuizáid njhlHeÊJ nfhzÊbUeÊjJ. khHrÊ 8, 1950 ,yÊ J. Edgar Hoover ,wÊfhd FbtuT kwÊWkÊ FbAupikjÊ §izfÊfsjʧdJ FwpgÊGfÊ fbjjʧyÊ- ,J Hoover IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhd jdJ nrheÊj eltbfÊifáid njhlqÊ¢ xUthujʧyÊ "vyÊyh NfhgÊGfspyÊ ,UeÊJkÊ IdÊ]ÊiuDfÊF gh§gÊghd veÊjnthU jftiyAkÊ xdÊWkÊ ålhkyÊ" NrfupjÊJ jUkÊgb FBI álkÊ NflÊfgÊglÊbUeÊjJ. ßdÊdH njhlHJteÊj xdÊwpyÊ FbtuT kwÊWkÊ FbAupikjÊ §izfÊfskÊ "...,fÊ FbAupik toqÊfgÊglÊl egH cyfuP§áyÊ xU åQÊQhdp vdÊDkÊ mßgÊßuhajÊJldÊ ,UeÊjjhYkÊ FbAupikia ,yÊyhnjhopgÊgij rhjʧakhfÊFkÊ tifáyÊ xU njspthd århuiz elhjÊjgÊglNtzÊLkÊ" vdfÊ FwpgÊßlÊbUeÊjJ. IdÊ]ÊiudÊ njhlHghf xU IeÊJ tUl århuiz njhlHeÊJ eleÊjJ. IdÊ]ÊiudÊ rhjhuzkhf ,opTgLjÊJkÊ eltbfÊiffspdhyÊ gh§fÊfgÊglÊl xU rhjhuz gçahsÊ myÊy. ,J ngUksåyÊ ,uf¤akhf elhjÊjgÊglÊlhYkÊ ,gÊßdÊdzpfsÊ kfÊfsÊ kjʧáyÊ njupeÊJnfhsÊsgÊgLkÊ vd m§fhupfsÊ kpfTkÊ gajÊJldÊ ,UeÊjdH. IdÊ]ÊiuDkÊ jhdÊ njhlHeÊJ fzÊfhzpgÊßdÊ £oÊ ,UeÊJ teÊjjid edÊF mwpeʧUeÊjhH. 1948 ,yÊ xU ,uT åUeʧdÊNghJ mtH mnkupfÊfhåwÊfhd NghyeÊJ ÀJtUldÊ ciuahLifáyÊ "mnkupfÊfh ,dÊDkÊ xU Rjeʧukhd ehL myÊy vdÊgjid ePqÊfsÊ flÊlhakhf czHeʧUgÊàHfsÊ vd ehdÊ vzÊZ¢dÊNwdÊ reÊNjfjʧwÊF ,lkwÊwKiwáyÊ vkJ ciuahlyÊfsÊ g§T nraÊagÊglÊLfÊ nfhzÊbUfÊ¢dÊwd. ,eÊj miw njhiyjÊnjhlHG ,izgÊGfspdhyÊ ,izfÊfgÊglÊbUfÊ¢dÊwJ vdJ æL ftdkhf mtjhdpfÊfgÊgL¢dÊwJ." vdfÊ $wpdhH. IdÊ]ÊiudÊ NfhgÊßyÊ ,fÊ fyeÊJiuahlyÊ fhzgÊgLtjhdJ ,eÊj vrÊrupfÊifáid rupahf cW§gÊgLjÊJ¢dÊwJ. [dehaffÊ nfhsÊiffsÊ KJikAlDkÊ fLikahd NehAlDkÊ NghuhbaNgh§YkÊ I]ÊdÊiudÊ ,wfÊFkÊ tiufÊFkÊ [dehaf mbgÊgilfÊfhfNt th§lÊlhH. gyjugÊglÊl rkÊgtqÊfspyÊ Vda ßugyÊakhd gy Gjʧ[påfspdÊ nksdjʧdhyÊ åiseÊj ntwÊwpljʧid mtH epugÊßdhH vdÊwhyÊ mJ kpifahfhJ. ,jwÊF kpfrʤweÊj cjhuzqÊfspyÊ xdÊW Nk 1953 ,yÊ mtH Brooklyn M¤upaH William Frauenglass ,wÊF vO§a fbjkhFkÊ. toqÊfgÊglÊbUeÊj vOjÊJ tbt rhlʤajÊij cW§gÊgLjÊJkhW Frauenglass mgÊNgh§UeÊj fhqÊ¢u¤dJ r§nraÊAkÊ FOthd Senate Internal Security Subcommittee ,dhyÊ NflÊfgÊglÊbUeÊjhH. Frauenglass MNyhridAkÊ MjuTkÊ NtzÊbajwÊFgÊ g§yhf IdÊ]ÊiudÊ jdJ 74 MtJ ta§yÊ xU fbjjʧid mDgÊßdhH. mtHfsÊ mjid New York Times fÊF mDgÊGtjwÊF rkÊk§jÊjdH mqÊF mJ [_dÊ 12 ,yÊ ßuRupfÊfgÊglÊlJ. ,J " 'cW§gÊgLjÊJtjwÊF kWgÊG', mwpT[påfSfÊF fhqÊ¢u¤dhyÊ åLfÊfgÊglÊl NtzÊLNfhSfÊF IdÊ]ÊiudÊ mwpTiu" vd jiygÊßlgÊglÊL KjwÊgfÊf nraʧahf ntspteÊjJ ,jwÊF Times gjʧupif M¤upaH "rlÊljÊJfÊFgÊ GwkÊghd" ",ayÊGfÊF khwhd" "GjʧrhJupakwÊw" nraççUeÊJ ghJfhfÊFkÊ miogÊG vd KjʧiuálÊlhH. IdÊ]ÊiudÊ njhlHghd nghJ mßgÊßuhakÊ kpfgÊ GjʧrhJupakhd MdhyÊ FwpgÊßlÊl klÊljʧyÊ Qhgf kw§ahd åQÊQhdp vkÊ ehlÊbyÊ ngs©fjÊ jjÊJthHjÊjjʧdÊ crʤáyÊ csÊs kdpjdÊ MdhyÊ ,dÊiwa eilKiw cyfjÊjtdyÊy vd tsHfÊfgÊglÊlJldÊ ,fÊfUjÊJ mtuJ Rarupij vOJgtHfshyÊ ngUksT VwÊWf ÊnfhsÊsgÊglÊljhfTkÊ ,UeÊjJ. mtUfÊF xU epidTrʤdÊdkhf khwÊwgÊglÊlJldÊ mtuJ mu¤ayÊ NehfÊF ntspjÊnjupahj tzÊzkÊ ftdkhf kiwjʧUfÊFkÊ tifáyÊ mtH itfÊfgÊglÊlhH. ¤y tUlqÊfSfÊF KdÊdH Times ,joÊ ,tiu ,eÊj "ÁwÊwhzÊL kdpjdÊ" Mf njupT nraÊjNghJ mJ mtuJ Nrhrçr fzÊNzhlÊljʧdÊ vyÊyh mkÊrqÊfisAkÊ GweÊjsÊsp ålÊbUeÊjJ. ,gÊ nghJ mßgÊßuhakÊ nghaÊahdjhFkÊ. IdÊ]ÊiudÊ N[HkdÊ kwÊwkÊ INuhgÊßa fyhrÊrhujʧyÊ Cwpatuhf ,UeÊjhH. mtH 1879 ,yÊ ßweÊjhH mtH khHfÊ]Ê-vqÊfyÊ]Ê ,dhyÊ cUthfÊfgÊglÊl Nrhrçr njhopyhsH ,afÊfjʧdÊ åisepykhd ehlÊbyÊ tsHeÊjhH mtH KOtJkhf khfʤrjÊij jOthåbDkÊ mtH mjdhyÊ Mokhf nryÊthfÊFrÊ nrYjÊjgÊglÊbUeÊjhH. ,skÊ gUtkÊ njhlÊNl IdÊ]ÊiudÊ rHtNjr thjjʧwÊFkÊ kdpjhßkhdjÊJfÊFkÊ mbgzpeÊjtuhf ,UeÊjJldÊ ,JNt mtuJ KOthoÊådJkÊ gzÊßid vLjÊJfÊfhlÊbaJ. 1895 ,yÊ mtH gbgÊgjwÊFkÊ NtiyghHgÊgjwÊFkhf N[HkdpáyÊ ,UeÊJ GwgÊglÊL RåwÊrHyheÊJ nrdÊwhH mqÊFjhdÊ mtH rhHßayÊ NfhlÊghlÊbwÊF (Relativity) mtuJ ßugyÊakhd MukÊgfhy gzpáidrÊ nraÊjhH. mtH 1914 ,yÊ KjyhkÊ cyf AjÊjkÊ MukÊßgÊgjwÊF ¤y khjqÊfsÊ ,UfÊFkÊNghJjhdÊ N[HkdpfÊF §UkÊßdhH. N[HkdÊ r%f [dehafKkÊ ngUkÊghdÊikahd Gjʧ[PfSkÊ NgupdthjjʧwÊF flÊLzÊL mbgzpeÊJNghd meÊj NeujʧyÊ IdÊ]ÊiudÊ MfH~pfÊfjÊjfÊf mwpT[PåfspyÊ xU khHfʤr epiygÊghlÊbyÊ ,yÊyhJ xU m¢kÊrhthj epiyáçUeÊJ AjÊjjʧid v§HjÊj xUtuhfjÊ §foÊeÊjhH. IdÊ]ÊiudÊ mwpahikádJkÊ mwpnthspjiládJkÊ åNrlkhf vyÊyh tifahd NrhådprjʧdJkÊ ,dthjjʧdJkÊ xH v§HgÊghsuhf mtuJ thoÊehsÊ KOtJkÊ §foÊeÊjhH. 1930 fspdÊ fhygÊgF§áyÊ mgÊnghOJjhdÊ G§jhf mnkupfÊfhåwÊF FbngaHeʧUeÊjhH vdpDkÊ Alabama khepyjʧyÊ Scottsboro vdÊDkpljʧyÊ ,dthjrÊ r§ádhyÊ gh§fÊfgÊglÊl xdÊgJ NgH rkÊgeÊjgÊglÊl tofÊF århuizáyÊ "Scottsboro Boys" ,id ghJfhfÊf KdÊteÊjhH. 1946 ,yÊ ,uzÊlhkÊ cyf AjÊjkÊ KbtileÊJ xU F&ukÊ kpfÊf ,dthj fyitahf ,UeÊjJ. ,§yÊ tofÊF århuizádÊwp kuzjzÊlid mspfÊFkÊ KiwfSkÊ mlqÊFkÊ mtH mnkupfÊfhåyÊ tofÊF århuizádÊwp kuzjzÊlid mspgÊgjid v§HfÊFkÊ (American Crusade Against Lynching) mikgÊßid cUthfÊf Paul Robeson cldÊ ,izeÊJnfhzÊlhH ,tÊtikgÊNg th~pqÊldpyÊ eleÊj v§HgÊG MHgÊghlÊljʧidgÊ nghWgÊNgwÊwpUeÊjJ. mtH ePzÊlfhykhf êj MjuT mikgÊßduhf (Zionist) ,UeÊjNgh§YkÊ IdÊ]ÊiudÊ (1938 ,yÊ) "êj mu¤id mikgÊgjidål mNußaHfSldÊ mik§ahd KiwáyÊ NrHeÊJ thojÊjfÊf xU VwÊWfÊnfhsÊsfÊ$ba cldÊghlÊbidfÊ fhzÊgJ kpfåUkÊgjÊjfÊfJ" vd FwpgÊßlÊbUeÊjhH. IdÊ]ÊiudÊ fkÊêdp]ÊlÊ flʤáid ghJfhjÊjhH vdÊwhyÊ mJ ]ÊuhçdprjʧwÊfhd kiwKfkhd MjuåyÊ mtuJ gqÊF myÊy. mtH [dehaf cupikfsÊ kPjhd ]ÊuhçdprjʧdÊ jhfÊFjçdÊ fLkÊ åkHrfuhf ,UeÊjhH MdhyÊ mtH mnkupfÊfhådÊ fkÊêdp]ÊlÊ flʤ ntWkNd nkh]ÊNfhådÊ xU fUå vdÊDkÊ nghaÊthjqÊfisAkÊ mjdJ mqÊfjÊjtH fUjÊJfÊfis ntspgÊgLjÊJkÊ kwÊWkÊ ]ÊjhgdkakhFkÊ cupikfis kWgÊgjidAkÊ v§HjÊJ epdÊwhH. IdÊ]ÊiudÊ epiygÊghL ,dÊW FwpgÊßljÊjfÊf k§gÊGsÊsjhFkÊ ]ÊuhçdprjʧdÊ cilTfÊFgÊßdÊ KjyhspjÊJtjʧwÊF tfÊfhyjÊJ thqÊFkÊ ¤eÊjidahsHfsÊ midtUkÊ mnkupfÊfhåDsÊSkÊ mjÊJldÊ rHtNjr uP§áYkÊ NrhrçrjʧwÊfhd NghuhlÊljʧdÊ tuyhwÊW uP§ahd mjʧaht¤ajʧid epuhfupgÊgjwÊfhf nkh]ÊNfhådÊ FwÊwqÊfis gadÊgLjÊJtjidNa filgÊßbfÊ¢dÊwdH. ,jdÊNgh§yÊ u~ÊagÊ GulʤádÊ ¥uopådÊ kjʧáyÊ vOgÊggÊglÊl tuyhwÊW åilaqÊfsÊ rkÊgeÊjkhfTkÊ kwÊWkÊ çNahdÊ lÊnuhlÊ]Ê¢ádÊ ]ÊuhçdprjʧwÊF v§uhd NghuhlÊljÊijálÊLkÊ IdÊ]ÊiudÊ ftdjÊij nfhzÊbUeÊjhH vdÊgjwÊfhd mwpFwp vJTkpyÊiy mtH jdÊid xU Nrhrç]ÊlÊlhfNt fU§dhH. ,J 1949 ,yÊ G§jhf cUthd rQʤifahd Monthly Review ,yÊ mtH vO§a flÊLiuáÇL edÊF GygÊglÊlJ. mfÊ flÊLiu "NrhrçrkÊ vjwÊfhf?" vd jiygÊßlgÊglÊbUeÊjJ ,§çUeÊJ ¤y åguqÊfis NkwÊNfhsÊfhlÊLtJ gaDsÊsJ. KjyhspjÊJt rKjhajʧdÊ ,dÊWsÊsJ NghdÊw nghUshjhu muh[fkhdJ vdÊdgÊ nghWjÊjtiu mopåwÊfhd czÊik fhuzkhFkÊ. ''... cwÊgjʧrÊ rhjdjʧid clikahaÊfÊ nfhsÊt§yÊ ahH vyÊyhkÊ gqÊfwÊwtHfNsh mtHfis ehdÊ 'njhopyhsHfsÊ' vd miogÊNgdÊ... veÊj msTfÊF ciogÊG cldÊgbfÊiffsÊ 'Rjeʧu' khdjhf ,UfÊ¢dÊwNjh meÊj msåwÊF, njhopyhsp cwÊgjʧ nraÊAkÊ nghUlÊfspdÊ czÊikahd ngWk§ádhyÊ mtuJ nfhLgÊgdTfsÊ ©HkhdpfÊfgÊgLt§yÊiy khwhf mtuJ MffÊ FiweÊjglÊr NjitádÊ msådhYkÊ mjÊJldÊ ntspáyÊ vtÊtsT vzÊzpfÊifahd njhopyhsHfsÊ NtiyfÊfhf NghlÊb NghlÊLfÊ nfhzÊbUfÊ¢dÊwhHfsÊ vdÊgJldÊ njhlHGglÊbUfÊFkÊ KjyhspfsJ ciogÊG rfʧfÊfhd NjitfspdÊ msådhYNk mJ ©HkhdpfÊfgÊgL¢dÊwJ. "...elgÊßYsÊs epiyikfspdÊ £oÊ jdpgÊglÊl KjyhspfsÊ jåHfÊfnthzÊzhtifáyÊ NeubahfNth myÊyJ kiwKfkhfNth KfÊ¢a jftyÊ rhjdqÊfis (gjʧupif thndhç fyÊå) flÊLgÊgLjÊJ¢dÊwdH. ,jdhNyNa ,J jdpgÊglÊl FbahdtUfÊF czÊikáyÊ mNdf åilaqÊfspyÊ kpfTkÊ fbdkhdjhf ,UgÊgJldÊ mtH GwepiyuP§ahd KbTfis vLgÊgjidAkÊ jdJ mu¤ayÊ cupikfis åNtfkhd KiwáyÊ cgNah¢gÊgjdAkÊ kpfTkÊ rhjʧakwÊwjhf MfÊ¢AsÊsJ. "cwÊgjʧ nraÊagÊgLtJ ,yhgjÊJfÊfhfNt mdÊwp gadÊghlÊLfÊfhf myÊy. NtiynraÊt§yÊ ehlÊlKkÊ ,aYkÊ jdÊikAKsÊs midtUfÊFkÊ vgÊnghOJkÊ NtiyNjbfÊnfhsÊsfÊ$ba rhjʧakhd epiyik ,qÊF ,yÊiy xU "NtiyawÊw glÊlhskÊ" mNdfkhf vgÊnghOJNk ,UeÊJnfhzÊbUfÊ¢dÊwJ.... ",eÊj jdpegHfis KlkhfÊFkÊ jdÊikáid ehdÊ KjyhspjÊJtjʧdÊ kpffÊ NfLnflÊl NgaÊjÊjdkÊ vdÊ¢dÊNwdÊ... khztHfsJ kdepiyáyÊ xU kpifahd NghlÊbNghLkÊ NghfÊF csÊsJ mtHfsÊ ntwÊwpfspdÊ ngWk§fis topgLtjwÊF gáwÊWåfÊfgÊglÊLssÊsdH... ",eÊj Nkhrkhd NfLnflÊl NgaÊjÊjdjʧid xopgÊgjwÊF xNunahU (mOjÊjkÊ mtuhyÊ toqÊfgÊglÊlJ) top khjʧuNk csÊsJ mjhtJ xU NrhrçrgÊ nghUshjhujʧid ]ÊjhßgÊgjdÊ ClhfNt ,J eilngwKbAkÊ ,jÊJldÊ r%f ,yfÊFfis milafÊ$ba tifáyÊ jftikfÊfgÊglÊl xU fyÊå mikgÊGKiw xUqÊfikfÊfgÊglNtzÊLkÊ vd ehdÊ cW§gÊglÊL epwÊ¢dÊNwdÊ. ,gÊgbahd xU nghUshjhujʧyÊ cwÊgjʧ rhjdqÊfis rKjhakÊ jdÊdfjÊNj cupikahfÊ¢fÊ nfhsÊtJldÊ mqÊNf mit §lÊlkplÊl KiwáyÊ gadÊgLjÊjgÊgLkÊ. xU §lÊlkplÊl nghUshjhukhdJ cwÊgjʧáid rKjhajʧdupdÊ NjitfÊF VwÊw tifáyÊ xOqÊfikfÊ¢dÊwJ mJ nraÊaNtzÊba Ntiyáid Ntiy nraÊa ,aYkhNdhH midtUfÊFkÊ g¢HeÊjspfÊFkÊ mjÊJldÊ mJ MzÊ ngzÊ FoeÊijfsÊ midtuJ thoÊTfÊFjÊ Njitahd midjÊJfÊFkÊ cjÊjuthjkspfÊ¢dÊwJ. jdpkdpjdJ fyÊåahdJ ,dÊDkÊ m§fgÊgbahf mtdJ ,awÊifahd nrawʧwid m§fupfÊf itfÊ¢dÊwJ ,J ekÊ ,dÊiwa rKjhajʧyÊ fhzgÊgLkÊ m§fhu GfoÊrʤ kwÊWkÊ m§fhujÊij topgLtjwÊFgÊ g§yhf mtDfÊFsÊ mtdJ rfkdpjHfSfÊfhf nghWgÊNgwÊFkÊ XH czHikáid tsHfÊFkÊ vjÊjdpgÊghf ,UfÊFkÊ. 1954 msåyÊ IdÊ]ÊiuDfÊF v§uhd eltbfÊiffsÊ Måah¢ kiwajÊnjhlqÊ¢d. nrdwÊwpyÊ McCarthy jilnraÊagÊglÊlJ csÊslqÊfyhf mu¤ayÊ fhwÊW khwpajhdJ århuizfSfÊfhd #oÊepiyrÊ rhjfkÊ FiweÊJnryÊyjÊ njhlqÊ¢ajwÊF toptFjÊjJ. ,UgÊßDkÊ ,tÊ århuiz VgÊuyÊ 1955 ,yÊ mtH jdJ 76 ta§yÊ kuzkhd ßdÊdH ¤y ehlÊfsÊ tiuAkÊ KbTfÊF tuåyÊiy. IdÊ]ÊiudÊ kPjhd ,jÊ jhfÊFjyÊ ,JNghdÊw gy århuizfspyÊ xdÊWklÊLNkahFkÊ. ,fÊfhyflÊljʧyÊ kpf KfÊ¢ajÊJtkÊ thaÊeÊj mnkupfÊf mwpT [PåfspyÊ ngUkÊghdÊikahNdhiugÊ gwÊwp xU åilajʧNyh myÊyJ kwÊnwhdÊwpNyh FBI jftyÊ NrfupgÊßid NkwÊnfhzÊL teÊjJ vdÊgJ kpifgÊgLjÊjyÊ myÊy. ,J mnkupfÊf MSkÊ jlÊbdÊ ßwÊNghfÊFjÊjdjʧdÊ xU ßu§gçgÊghFkÊ, ,J mwpTfÊF v§uhd eltbfÊiffSlDkÊ kwÊWkÊ mu¤ayÊ fUjÊJfisálÊl kwÊWkÊ mnkupfÊfhåyÊ thOkÊ gueÊJglÊlkfÊfsÊ mu¤ayÊ fyÊåawpëlÊlgÊgLjyhyÊ VwÊgLkÊ jhfÊfjʧidálÊl mrÊr§dhyÊ flÊLzÊL ¢lfÊ¢dÊwJ. IdÊ]ÊiudÊ ,dJ ngUik ßugyÊakÊ kwÊWkÊ mu¤ayÊ Gjʧ[PåjkÊ vdÊgd mtiu FspH AjÊjfhy mu¤aYfÊfhd v§HGfÊfsÊ midjÊijAkÊ eRfÊ¢ål fqÊfzqÊflÊb epdÊw mur m§fhujʧwÊF ngUkÊ mrÊrjÊij åisågÊgtuhaÊ khwÊwpaJ. fleÊj tUljʧdÊ rkÊgtqÊfsÊ FBI kwÊWkÊ kwÊiwa csT mikgÊGfsJ NtiyfspdÊ ,ilawhj jdÊikáid njspthffÊ njupagÊgLjʧAsÊsd. mnkupfÊf KjyhspjÊJtkÊ ghukÊgupakhf Mlʤ elhjʧtUkÊ mu¤ayÊ flÊlikgÊßid KjyhspjÊJt [dehafjʧdÊ kpf klÊLgÊgLjÊjgÊglÊl vyÊiyfis tuyhW vLjÊJfÊfhlÊbAsÊsJ. NghuhlÊlkÊ %ykÊ ntdÊnwLfÊfgÊglÊl kwÊWkÊ njhlHeÊJ fhgÊgwÊwgÊglÊlhf NtzÊba mbgÊgil [dehaf cupikfsÊ NghdÊw mNjkh§upahdjyÊy ,J. ,J MOkÊ jlÊbduJ ,UgÊGepiy nghUshjhu kwÊWkÊ mu¤ayÊ neUfÊfbfspdhyÊ mrÊRWjÊjgÊgLtjid mtHfsÊ jdÊdfjÊNj czUkÊ nghO§yÊ mJ jdJ "[dehafjʧdÊ" vyÊiy tukÊßid vLjÊJfÊfhlÊL¢dÊwJ. 1920 ,yÊ GykÊngaHeÊj njhopyhsHfSfÊFkÊ kwÊWkÊ ,lJrhup NghuhspfÊ FOådUfÊFkÊ v§uhf elhjÊjgÊglÊl Palmer Raids fhyjʧyÊ ,UeÊJ 1941 ,yÊ lÊnuhlÊ]Ê¢r Nrhrçr njhopyhsH flʤádÊ jiytHfsÊ ifJnraÊagÊglÊL FwÊwthspahfÊfgÊglÊL McCarthy NtlÊilahbaik kwÊWkÊ ,dÊW kjʧa ¢ofÊF GykÊngaH njhopyhsHfSfÊF v§uhd tiyåupgÊGfSfÊFkÊ kwÊWkÊ csÊehlÊL ghJfhgÊG §izfÊfskÊ (Department of Homeland Security) cUthfÊfgÊglÊlJkÊ murhqÊfkÊ ntspáçUeÊJtUkÊ éjkÊ vdÊDkÊ gaqÊfis fhlÊb csÊehlÊbyÊ vOkÊ v§HgÊGfÊfis eRfÊFtjwÊFkhFkÊ. |
Kjw;gf;fk; fy;tp nghOJNghf;F nra;jpfs; <ok;
Main Education Entertainment News Eelam
 |
